ANKARA’DAN DÜNYAYA: MASANIN EV SAHİBİ DEĞİL, YENİ DENGELERİN AKTÖRLERİNDEN BİRİ

Dünya yeniden şekillenirken Türkiye'nin diplomasi sahnesindeki yükselen rolü

Yücel Yalçınkaya

Tarih, yalnızca savaş meydanlarında yazılmaz.

Bazen bir başkentin diplomasi koridorlarında, bazen liderlerin birkaç saatlik görüşmelerinde, bazen de doğru zamanda kurulan tek bir cümlede geleceğin siyasi haritası şekillenmeye başlar. Devletlerin gerçek gücü de tam burada ortaya çıkar; silahlarının menzilinde değil, sözlerinin ağırlığında, güvenilirliklerinde ve kriz anlarında üstlendikleri sorumlulukta...

Bugün dünya, İkinci Dünya Savaşı sonrasında kurulan uluslararası düzenin en kapsamlı dönüşümlerinden birini yaşıyor. Avrupa'nın güvenlik mimarisi yeniden tartışılıyor; Orta Doğu'da çatışmalar derinleşiyor; enerji, teknoloji ve yapay zekâ yeni güç mücadelelerinin merkezine yerleşiyor. Küresel ekonomi belirsizliklerle sınanırken, uluslararası hukuk ve çok taraflı diplomasi de ciddi bir güven krizinden geçiyor.

Böyle bir dönemde devletlerin büyüklüğü yalnızca ekonomik göstergelerle ya da askerî envanterleriyle ölçülmüyor. Asıl belirleyici olan; krizleri okuyabilme kabiliyeti, diplomasi üretebilme kapasitesi ve uluslararası güven inşa edebilme becerisidir.

İşte Ankara'da gerçekleştirilen NATO Zirvesi tam da bu açıdan değerlendirilmelidir.

Bu zirve, yalnızca güvenlik politikalarının konuşulduğu uluslararası bir toplantı değil; Türkiye'nin jeopolitik ağırlığını, diplomatik kapasitesini ve küresel sistem içerisindeki yerini yeniden görünür kılan önemli bir dönüm noktasıdır.

Yıllar sonra dünyanın en güçlü askerî ittifakının liderlerini Ankara'da buluşturmak, yalnızca başarılı bir organizasyonun sonucu değildir. Böyle bir tablo, uluslararası toplumun Türkiye'yi bölgesel krizlerin çözümünde dikkate alınması gereken stratejik bir aktör olarak gördüğünün de güçlü bir göstergesidir.

Zirve boyunca dünyanın siyasi gündemi Ankara'da attı.

Devlet başkanları, hükümet liderleri, dışişleri ve savunma bakanları, güvenlik bürokrasisinin en üst düzey temsilcileri ve uluslararası medya kuruluşları gözlerini Türkiye'ye çevirdi. Bu ilgi yalnızca diplomatik nezaketin değil; Türkiye'nin jeostratejik konumunun, artan diplomatik etkisinin ve bölgesel gelişmeler üzerindeki belirleyici rolünün doğal bir sonucuydu.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın gerçekleştirdiği yoğun diplomasi trafiği de bu sürecin dikkat çeken başlıklarından biri oldu. İkili görüşmelerde savunma sanayiinden enerji güvenliğine, ekonomik iş birliklerinden bölgesel krizlere kadar geniş bir gündem ele alındı. Gazze'de yaşanan insani dram, Filistin meselesi ve bölgesel gerilimler konusunda Türkiye'nin yaklaşımı uluslararası kamuoyuyla paylaşıldı; sivillerin korunması, uluslararası hukukun işletilmesi ve diplomatik çözüm yollarının öncelik taşıdığı vurgulandı.

Elbette dış politika, demokratik toplumlarda farklı bakış açılarıyla değerlendirilebilir. Bu, demokrasinin doğal sonucudur. Ancak farklı değerlendirmelerin ötesinde göz ardı edilemeyecek bir gerçek vardır:

Türkiye, bugün yalnızca NATO'nun önemli bir müttefiki değildir. Aynı zamanda Doğu ile Batı arasında diyalog kurabilen, farklı aktörlerle aynı anda temas yürütebilen ve kriz dönemlerinde diplomatik girişim geliştirebilen sınırlı sayıdaki ülkelerden biridir.

Karadeniz Tahıl Koridoru girişimi, savaş esirlerinin takası süreçleri ve son yıllarda yürütülen çeşitli diplomatik temaslar, Türkiye'nin yalnızca gelişmeleri izleyen değil, çözüm arayışlarına katkı sunmayı hedefleyen bir yaklaşım benimsediğini göstermektedir.

Uluslararası ilişkilerde güç kavramı da artık farklı bir anlam taşıyor.

Eskiden büyük ordular belirleyiciydi.

Bugün ise güven inşa edebilen devletler öne çıkıyor.

Kapısı çalınan, sözü dinlenen, masaya davet edilen değil; masanın kurulmasına katkı sunabilen ülkeler uluslararası sistemde daha fazla ağırlık kazanıyor.

Türkiye'nin son yıllarda izlediği çok yönlü dış politika anlayışı da bu değişen uluslararası gerçekliğin bir yansımasıdır. Milli menfaatleri esas alan, uluslararası hukuku önceleyen, müttefikleriyle ilişkilerini sürdürürken aynı zamanda farklı coğrafyalarla diyalog kanallarını açık tutmaya çalışan bu yaklaşım, Türkiye'nin küresel diplomasi alanındaki etkisini artırma hedefini ortaya koymaktadır.

NATO Zirvesi sonrasında oluşan tablo da bu hedefin uluslararası kamuoyu tarafından dikkatle takip edildiğini göstermektedir.

Ancak diplomasi, yalnızca zirveler düzenlemekten ibaret değildir.

Asıl mesele, oluşturulan güveni sürdürülebilir politikalara dönüştürebilmektir.

Uluslararası saygınlık, tek bir toplantıyla değil; tutarlı dış politika, ekonomik istikrar, güçlü kurumlar ve öngörülebilir devlet aklıyla kalıcı hâle gelir. Türkiye'nin önündeki en önemli sorumluluk da tam olarak budur.

Çünkü dünya yeni bir jeopolitik döneme giriyor.

Küresel güç merkezleri yer değiştiriyor.

Bölgesel aktörlerin etkisi artıyor.

Diplomasi, artık askerî güç kadar stratejik bir unsur hâline geliyor.

Bu yeni dönemde Türkiye'nin başarısı; yalnızca bulunduğu coğrafyanın sunduğu avantajlardan değil, bu avantajları akılcı, dengeli ve sürdürülebilir politikalarla değerlendirebilme becerisinden geçecektir.

Ankara'dan verilen mesaj yalnızca NATO ülkelerine değildi.

O mesaj, değişen dünya düzenine yönelik güçlü bir diplomatik beyan niteliği taşıyordu.

Türkiye, yalnızca gelişmeleri izleyen değil; gelişmelerin yönünü etkilemeyi hedefleyen bir ülke olma iddiasını ortaya koyuyor.

Bu iddianın kalıcı başarıya dönüşmesi ise söylem kadar uygulamaya, diplomasi kadar kurumsal güce ve stratejik vizyonun sürekliliğine bağlı olacaktır.

Çünkü tarih, devletleri yalnızca kazandıkları savaşlarla değil; kurdukları barışlarla, yön verdikleri diplomasiyle ve bıraktıkları stratejik mirasla hatırlar.

Belki yıllar sonra bu dönem anlatılırken, Ankara'da yapılan bir zirveden çok daha fazlası konuşulacak.

Konuşulacak olan, değişen dünya düzeninde Türkiye'nin nasıl bir rol üstlenmek istediği olacaktır.

Ve eğer bu vizyon kararlılıkla sürdürülürse, Ankara yalnızca bir başkent olarak değil; diplomasinin, güvenin ve bölgesel istikrar arayışının simge şehirlerinden biri olarak da anılacaktır.

Çünkü büyük devletler yalnızca sınırlarını koruyan devletler değildir.

Büyük devletler; umut üreten, güven veren, barış için sorumluluk alan ve tarih sahnesinde yalnızca yerini değil, yönünü de belirleyen devletlerdir.

Yücel Yalçınkaya Araştırmacı Gazeteci | Yazar ASİAD Genel Başkanı